สังคมคาร์บอนต่ำกระตุ้นให้หลายคนสงสัยว่า แร่มีอะไรบ้าง ที่จะเป็นกุญแจสำคัญสู่พลังงานสะอาด โดยเฉพาะลิเธียมซึ่งเป็น แร่ธรรมชาติ ทรงพลังในแบตเตอรี่อีวี แม้การขุดพบแหล่ง แร่ในประเทศไทย จะเป็นก้าวใหม่ที่น่าตื่นเต้น แต่การเข้าใจคุณค่าของ “ทองคำสีขาว” นี้คือสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้เรามองเห็นภาพอนาคตของโลกได้ชัดเจนกว่าเดิม
ทำไมทั่วโลกถึงต้องการลิเธียม?
คำนิยาม “ทองคำสีขาว” ไม่ได้ถูกเรียกขานเพียงเพราะสีสันของมันเท่านั้น แต่สะท้อนถึงมูลค่าทางเศรษฐกิจที่พุ่งสูงขึ้นอย่างมหาศาล เมื่อโลกพยายามลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล ความต้องการแร่ธรรมชาติชนิดนี้จึงทวีคูณ ลิเธียมกลายเป็นฟันเฟืองหลักในอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์พกพาที่เราใช้กันทุกวัน ตั้งแต่สมาร์ทโฟน แท็บเล็ต ไปจนถึงระบบกักเก็บพลังงานขนาดใหญ่สำหรับโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์และลม ความต้องการที่เพิ่มขึ้นนี้ส่งผลให้เกิดการแข่งขันในการครอบครองแหล่งแร่ทั่วโลกเพื่อสร้างความมั่นคงทางพลังงานให้กับแต่ละประเทศ
บทบาทของลิเธียมในอุตสาหกรรมแบตเตอรี่และยานยนต์ไฟฟ้า (EV)
ในปัจจุบันแบตเตอรี่ลิเธียมไอออนได้รับความนิยมสูงสุดเนื่องจากมีความหนาแน่นของพลังงานสูงกว่าแบตเตอรี่ประเภทอื่นในขนาดที่เท่ากัน ทำให้น้ำหนักรวมของตัวรถไม่มากจนเกินไปและสามารถวิ่งได้ระยะทางไกลต่อการชาร์จหนึ่งครั้ง การที่ลิเธียมมีน้ำหนักอะตอมน้อยที่สุดในหมู่โลหะทำให้ไอออนของมันสามารถเคลื่อนที่ไปมาได้รวดเร็วระหว่างขั้วบวกและขั้วลบ ส่งผลให้การชาร์จไฟทำได้เร็วและมีการคายประจุที่สม่ำเสมอ ยานยนต์ไฟฟ้าเกือบทุกยี่ห้อในปัจจุบันจึงเลือกใช้ลิเธียมเป็นหัวใจหลักในการขับเคลื่อน ซึ่งเป็นกุญแจสำคัญในการลดการปล่อยก๊าซจากท่อไอเสียบนท้องถนน
บ้านปูลงทุนในอุตสาหกรรมแบตเตอรี่และยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ผ่าน Durapower Holdings บริษัทในเครือที่ผลิตแบตเตอรี่ลิเธียมไอออนสำหรับทั้งยานยนต์ไฟฟ้าและระบบกักเก็บพลังงานขนาดอุตสาหกรรม
แหล่งผลิตและส่งออกลิเธียมที่สำคัญของโลกอยู่ที่ไหนบ้าง?
เมื่อพิจารณาว่าในระดับโลกนั้น แร่มีอะไรบ้าง ที่เป็นแหล่งสำรองหลัก เราจะพบพื้นที่ที่เรียกว่า “Lithium Triangle” หรือ สามเหลี่ยมลิเธียม ในทวีปอเมริกาใต้ ซึ่งประกอบด้วยชิลี อาร์เจนตินา และโบลิเวีย พื้นที่นี้มีปริมาณ ทรัพยากรแร่ลิเธียม (Mineral Resource) รวมกันกว่า 56% ของโลก (ข้อมูล USGS, 2567) โดยสกัดจากน้ำเกลือใต้ดินในที่ราบเกลือ (Salar) ขนาดใหญ่ เช่น Salar de Atacama ในชิลี Salar del Hombre Muerto ในอาร์เจนตินา และ Salar de Uyuni ในโบลิเวีย
อย่างไรก็ตาม ควรแยกแยะระหว่าง ทรัพยากรแร่ (Mineral Resource) ซึ่งหมายถึงปริมาณแร่ที่ระบุตำแหน่งได้ว่าอาจมีความคุ้มค่าในอนาคต กับ สำรองสินแร่ (Ore Reserve) ซึ่งเป็นส่วนที่พิสูจน์แล้วว่าคุ้มค่าทางเศรษฐกิจภายใต้เทคโนโลยีและราคาปัจจุบัน ชิลีมีปริมาณสำรองสินแร่พิสูจน์แล้วสูงสุดในโลกที่ประมาณ 9.3 ล้านตัน ขณะที่อาร์เจนตินาและโบลิเวียมีทรัพยากรแร่สูงกว่า (ประเทศละราว 23 ล้านตัน) แต่โบลิเวียยังมีข้อจำกัดด้านเทคนิคในการสกัดเชิงพาณิชย์ เนื่องจากน้ำเกลือใน Salar de Uyuni มีสัดส่วนแมกนีเซียมสูงซึ่งทำให้กระบวนการสกัดซับซ้อนกว่าแหล่งอื่น
นอกจากนี้ยังมีออสเตรเลียที่เป็นผู้ผลิตรายใหญ่จากการทำเหมืองหินแข็งและจีนที่ก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำทั้งในด้านการสกัดและการแปรรูปแร่เพื่อเข้าสู่โรงงานผลิตแบตเตอรี่ทั่วโลก โดยแหล่งแร่แต่ละแห่งมีวิธีการสกัดที่แตกต่างกันไปตามสภาพภูมิประเทศ
ความท้าทายและผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมจากการทำเหมืองลิเธียม
แม้ลิเธียมจะเป็นฮีโร่ของพลังงานสะอาด แต่กระบวนการสกัดแร่ยังคงมีความท้าทายที่ต้องเผชิญ โดยเฉพาะการใช้น้ำในปริมาณมหาศาลในกระบวนการระเหยน้ำเกลือ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อระดับน้ำใต้ดินในพื้นที่แห้งแล้งของอเมริกาใต้ ผู้ประกอบการในอุตสาหกรรมนี้จึงเริ่มมองหาวิธีการที่ยั่งยืนมากขึ้น เช่น การสกัดลิเธียมโดยตรงจากน้ำเกลือ (Direct Lithium Extraction: DLE) ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่ช่วยลดระยะเวลากระบวนการจากหลายเดือนเหลือเพียงไม่กี่ชั่วโมง และลดปริมาณการใช้น้ำได้อย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับวิธีการระเหยน้ำเกลือแบบดั้งเดิม รวมถึงการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างรอบคอบเพื่อให้การได้มาซึ่งแร่ธาตุเป็นไปอย่างเป็นมิตรต่อระบบนิเวศท้องถิ่นมากที่สุด
อนาคตของอุตสาหกรรมลิเธียม: เทรนด์การรีไซเคิลแบตเตอรี่และเทคโนโลยีทางเลือก
การมองหาแหล่งแร่ในประเทศไทยและทั่วโลกอาจไม่ใช่ทางออกเดียวในระยะยาว เทรนด์ที่กำลังมาแรงในปี 2025 และปีต่อๆ ไปคือการทำเหมืองในเมืองหรือการรีไซเคิลแบตเตอรี่ที่ผ่านการใช้งานแล้ว บ้านปูมองเห็นโอกาสสำคัญ โดยลงทุนในเทคโนโลยีรีไซเคิลแบตเตอรี่ลิเธียมไอออนเพื่อสนับสนุนการสร้างห่วงโซ่อุปทานพลังงานสะอาดที่ยั่งยืนในระยะยาวการนำลิเธียมกลับมาหมุนเวียนใช้ใหม่ช่วยลดความจำเป็นในการขุดเจาะแหล่งแร่ใหม่และลดภาระในการจัดการวัสดุเหลือทิ้ง เทคโนโลยีการรีไซเคิลสมัยใหม่โดยเฉพาะกระบวนการทางเคมีความชื้น (Hydrometallurgical Process) สามารถกู้คืนนิกเกิล โคบอลต์ และทองแดงได้มากกว่า 95% และกู้คืนลิเธียมได้ 70–90% ซึ่งสอดคล้องกับมาตรฐานขั้นต่ำของ EU Battery Regulation 2023 ที่กำหนดให้ต้องรีไซเคิลลิเธียมจากแบตเตอรี่ที่หมดอายุ ซึ่งจะช่วยสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ยั่งยืนและลดความผันผวนของราคาแร่ในตลาดโลกได้เป็นอย่างดี
สรุป
ลิเธียมคือทรัพยากรที่เข้ามาเปลี่ยนบทสนทนาเรื่องพลังงานของโลกจากเดิมไปอย่างสิ้นเชิง ความเข้าใจว่าแร่มีอะไรบ้างที่มีอิทธิพลต่อเทคโนโลยีทำให้เราเห็นภาพชัดเจนว่าลิเธียมคือฟันเฟืองที่ไม่สามารถขาดได้ ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาแร่ในประเทศไทยหรือการนำเข้าจากต่างประเทศ การบริหารจัดการแร่ธรรมชาติชนิดนี้อย่างสมดุลระหว่างการนำมาใช้ประโยชน์และการดูแลสภาพแวดล้อม จะเป็นบทพิสูจน์สำคัญว่ามวลมนุษยชาติจะสามารถเดินหน้าไปสู่อนาคตที่สะอาดและยั่งยืนได้อย่างแท้จริงหรือไม่
คำถามที่พบบ่อย
นอกจากใช้ทำแบตเตอรี่รถยนต์ EV แล้ว ลิเธียมยังใช้ประโยชน์ในด้านใดได้บ้าง?
- ลิเธียมถูกนำไปใช้ในอุตสาหกรรมที่หลากหลาย เช่น การผลิตเซรามิกและแก้วทนความร้อน การทำจาระบีหล่อลื่นที่มีความทนทานต่ออุณหภูมิสูง รวมถึงใช้ในทางการแพทย์เพื่อผลิตยาบางประเภทที่มีผลต่อการปรับสมดุลของสารเคมีในสมอง
ในประเทศไทยมีการค้นพบแหล่งแร่ลิเธียมที่ไหนบ้าง?
- จากข้อมูลปี พ.ศ. 2567 กรมอุตสาหกรรมพื้นฐานและการเหมืองแร่ (กพร.) ยืนยันการพบแหล่งลิเธียมที่มีศักยภาพ 2 แห่งในอำเภอตะกั่วทุ่ง จังหวัดพังงา ได้แก่ แหล่งเรืองเกียรติ และแหล่งบางอีตุ่ม ซึ่งเป็นหินเพกมาไทต์ (Pegmatite) ที่มีแร่เลพิดอไลต์ (Lepidolite) เป็นแร่สำคัญ โดยแหล่งเรืองเกียรติมีปริมาณ ทรัพยากรแร่ (Mineral Resource) ประมาณ 14.8 ล้านตันที่ความเข้มข้น Li₂O เฉลี่ย 0.45% ปัจจุบันทั้งสองแหล่งอยู่ระหว่างการศึกษาความเป็นไปได้ (Feasibility Study) เพื่อประเมินว่าสามารถยกระดับเป็น สำรองสินแร่เชิงพาณิชย์ (Ore Reserve) ได้หรือไม่
การรีไซเคิลลิเธียมทำได้ยากหรือไม่และมีข้อดีอย่างไร?
- กระบวนการรีไซเคิลมีความซับซ้อนเนื่องจากต้องแยกส่วนประกอบทางเคมีออกจากกัน แต่ข้อดีมหาศาลคือช่วยลดการทำเหมืองใหม่ ประหยัดพลังงานในกระบวนการผลิต และเป็นการใช้ทรัพยากรหมุนเวียนที่ช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระยะยาวได้ดีที่สุด
บ้านปู คือ ผู้นำด้านพลังงานที่หลากหลาย ดำเนินธุรกิจหลัก 4 กลุ่มธุรกิจ ได้แก่ U.S. Closed-Loop Gas (ก๊าซธรรมชาติครบวงจรในสหรัฐฯ) Next-Gen Mining (เหมืองยุคใหม่) Power+ (ไฟฟ้าและธุรกิจที่เกี่ยวเนื่อง) Future Tech (เทคโนโลยีแห่งอนาคต) ในประเทศไทย อินโดนีเซีย จีน ออสเตรเลีย ลาว มองโกเลีย ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา และเวียดนาม โดยมุ่งขยายขีดความสามารถด้านพลังงานของโลก ผ่านการสร้างสรรค์โซลูชันพลังงานที่มั่นคงและรับผิดชอบ เพื่อขับเคลื่อนโลกสู่อนาคตที่ดียิ่งกว่าเดิม
ติดตามเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับพลังงานและความยั่งยืนได้ที่นี่ และทางเพจเฟซบุ๊ก Banpu
อ้างอิงข้อมูล