Second-life Battery คือแบตเตอรี่ที่ถอดออกจากรถยนต์ไฟฟ้า (EV) เมื่อความจุเหลือราว 70–80% แล้วนำมาใช้ต่อในงานที่ไม่ต้องเคลื่อนที่ เช่น ระบบ battery storage สำรองไฟให้โรงงานหรือโซลาร์ฟาร์ม เมื่อใช้จนเสื่อมเต็มที่แล้ว จึงเข้าสู่การรีไซเคิลแบตเตอรี่เพื่อนำโลหะอย่างลิเธียม นิกเกิล และโคบอลต์กลับมาผลิตแบตเตอรี่ใหม่
สรุปสั้น
- แบตเตอรี่ EV ที่ความจุเหลือราว 70–80% ยังใช้งานต่อเป็นระบบกักเก็บพลังงานได้
- การรีไซเคิลแบตเตอรี่มี 2 วิธีหลัก คือใช้ความร้อน (Pyrometallurgy) และใช้สารเคมี (Hydrometallurgy)
- EU ตั้งเป้ากู้คืนลิเธียมจากแบตเตอรี่ใช้แล้ว 50% ภายในปี 2570 และ 80% ภายในปี 2574
- Second-life ช่วยลดเงินลงทุนระบบกักเก็บพลังงาน แต่ต้องตรวจสภาพและผ่านมาตรฐานความปลอดภัย
สารบัญ
| ช่วงชีวิตแบตเตอรี่ | เกิดอะไรขึ้น |
|---|---|
| 1. ใช้ในรถ EV | ใช้จนความจุเหลือราว 70–80% ของตอนใหม่ ซึ่งไม่เหมาะกับการขับระยะไกลแล้ว |
| 2. Second-life | ตรวจสภาพ คัดเซลล์ แล้วนำมาใช้เป็นระบบกักเก็บพลังงานแบบอยู่กับที่ |
| 3. รีไซเคิล | เมื่อเสื่อมเต็มที่ นำไปสกัดโลหะกลับมาเป็นวัตถุดิบผลิตแบตเตอรี่ใหม่ |
Second-life Battery คืออะไร ใช้ต่อได้อย่างไร?
เมื่อแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้าเสื่อมจนความจุเหลือต่ำกว่าราว 70–80% ของตอนใหม่ ก็จะถูกถอดออกจากรถ เพราะวิ่งได้ระยะทางสั้นลง แต่ความจุระดับนี้ยังพอใช้ในงานแบบอยู่กับที่ (Stationary Applications) ที่เน้นเก็บพลังงานไว้ใช้ มากกว่าจ่ายไฟแรง ๆ ในทันที
ขั้นตอนนำกลับมาใช้ใหม่มีดังนี้
- คัดแยกและตรวจสภาพ: วัดสุขภาพแบตเตอรี่ (State of Health: SoH) และคัดเซลล์ที่เสื่อมออก
- ปรับระบบควบคุม: ปรับระบบบริหารจัดการแบตเตอรี่ (Battery Management System: BMS) ให้เหมาะกับงานใหม่
- ติดตั้งใช้งาน: รวมเป็นชุดแบตเตอรี่สำหรับสำรองไฟ
การใช้แบตเตอรี่ต่อแบบนี้ช่วยยืดอายุการใช้งาน ใช้แร่ธาตุได้คุ้มขึ้น และทำให้ธุรกิจมีระบบกักเก็บพลังงานในราคาที่ถูกลง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่เทคโนโลยีแบตเตอรี่
รีไซเคิลแบตเตอรี่ทำอย่างไร มีกี่วิธี?
เมื่อแบตเตอรี่ใช้แบบ Second-life จนเสื่อมเต็มที่ การรีไซเคิลแบตเตอรี่คือขั้นสุดท้าย โดยสกัดวัตถุดิบสำคัญ เช่น ลิเธียม โคบอลต์ นิกเกิล และแมงกานีส กลับมาผลิตแบตเตอรี่ลูกใหม่ วิธีหลักมี 2 แบบ
| ใช้ความร้อน (Pyrometallurgy) | ใช้สารเคมี (Hydrometallurgy) | |
|---|---|---|
| ทำอย่างไร | หลอมด้วยความร้อนสูงเพื่อแยกโลหะ | ใช้สารละลายเคมีสกัดและตกตะกอนโลหะ |
| ได้โลหะอะไร | โคบอลต์ นิกเกิล และทองแดง ออกมาเป็นโลหะผสม | โลหะความบริสุทธิ์สูง รวมถึงลิเธียม |
| ลิเธียม | ส่วนใหญ่สูญเสียไปในตะกรัน (slag) เว้นแต่ใช้กระบวนการหลอมเฉพาะทาง | กู้คืนได้ดีกว่า |
ตามข้อมูลของ IEA วัตถุดิบที่กู้คืนได้จากการรีไซเคิลเป็นแหล่งวัตถุดิบทุติยภูมิ ที่ช่วยเสริมความมั่นคงของการจัดหาแร่ควบคู่กับการทำเหมือง ช่วยลดผลกระทบจากราคาวัตถุดิบที่ขึ้นลง และทำให้ทรัพยากรหมุนเวียนแบบปิด (Closed-loop System)
Second-life Battery ใช้ทำ battery storage ได้อย่างไร?
แบตเตอรี่ที่คัดแล้วนำมารวมกันเป็นระบบ battery storage หรือระบบกักเก็บพลังงานแบตเตอรี่ (Battery Energy Storage System: BESS) ขนาดใหญ่ได้ ใช้สำรองไฟให้โรงงาน หรือใช้ร่วมกับโรงไฟฟ้าแสงอาทิตย์และลม ประโยชน์หลักคือ
- ลดค่าความต้องการพลังไฟฟ้าสูงสุด (Peak Demand Charge): จ่ายไฟเสริมในช่วงที่ใช้ไฟสูง
- ช่วยรักษาความถี่และแรงดันไฟฟ้า: ในระบบโครงข่าย
- ลดเงินลงทุนเริ่มต้น (CapEx): เมื่อเทียบกับการใช้แบตเตอรี่ใหม่ทั้งหมด ทำให้ธุรกิจเริ่มใช้ระบบกักเก็บพลังงานได้เร็วขึ้น

ความท้าทายของ Second-life Battery
- เซลล์แต่ละก้อนไม่เหมือนกัน (Cell Mismatch): อายุและประวัติการใช้งานต่างกัน
- ต้นทุนตรวจสอบและปรับปรุงแพ็ก: ต้องใช้เวลาและเครื่องมือ
- ต้องแข่งกับแบตเตอรี่ใหม่: ซึ่งราคาทยอยลดลง
ทำไมการจัดการห่วงโซ่แบตเตอรี่ถึงสำคัญ?
การจัดการแบตเตอรี่ครบวงจร ตั้งแต่ผลิต ใช้ในรถ EV ใช้ต่อแบบ Second-life จนถึงรีไซเคิลแบตเตอรี่ สร้างระบบนิเวศแบตเตอรี่หมุนเวียน (Circular Battery Ecosystem) ที่ช่วยลดความเสี่ยงขาดแคลนวัตถุดิบของเทคโนโลยีแบตเตอรี่ในอนาคต และช่วยให้ธุรกิจทำตามกฎระเบียบสากลได้
ตัวอย่างคือกฎระเบียบแบตเตอรี่ของสหภาพยุโรป (EU Battery Regulation) ที่กำหนดให้มีหนังสือเดินทางแบตเตอรี่ดิจิทัล (Digital Battery Passport) สำหรับแบตเตอรี่ยานพาหนะขนาดเบา (LMT) แบตเตอรี่อุตสาหกรรมขนาดมากกว่า 2 กิโลวัตต์ชั่วโมง และแบตเตอรี่ EV เพื่อติดตามที่มาและสัดส่วนวัตถุดิบรีไซเคิล (European Parliament)
คำถามที่พบบ่อย
Second-life Battery ปลอดภัยไหม?
Second-life Battery ต้องผ่านการตรวจสภาพ คัดเซลล์ที่เสื่อมออก และติดตั้งระบบ BMS ที่ควบคุมการทำงานและความร้อน นอกจากนี้ระบบควรผ่านมาตรฐานเฉพาะสำหรับแบตเตอรี่ที่นำกลับมาใช้ใหม่ เช่น ANSI/CAN/UL 1974 (Standard for Evaluation for Repurposing Batteries)
Second-life Battery เหลือความจุเท่าไร ใช้ได้อีกนานไหม?
โดยทั่วไปเหลือความจุราว 70–80% ซึ่งพอสำหรับงานกักเก็บพลังงานแบบอยู่กับที่ (Stationary Energy Storage) และใช้งานต่อได้อีกหลายปี ขึ้นอยู่กับสภาพเซลล์และรูปแบบการใช้งาน
รีไซเคิลแบตเตอรี่กู้คืนวัตถุดิบได้มากแค่ไหน?
วิธี Hydrometallurgy กู้คืนโลหะสำคัญได้ในสัดส่วนสูง รวมถึงลิเธียมที่วิธีใช้ความร้อนกู้คืนได้ยาก ส่วนกฎระเบียบของสหภาพยุโรปตั้งเป้ากู้คืนโคบอลต์ ทองแดง ตะกั่ว และนิกเกิล 90% ภายในปี 2570 และ 95% ภายในปี 2574 ส่วนลิเธียม 50% และ 80% ตามลำดับ (European Parliament)
แบตเตอรี่ EV หมดอายุแล้วไปไหน?
ถ้ายังมีความจุพอ จะถูกนำไปใช้ต่อเป็น Second-life Battery ในระบบกักเก็บพลังงาน เมื่อเสื่อมเต็มที่แล้วจึงส่งเข้าโรงงานรีไซเคิลเพื่อสกัดโลหะกลับมาใช้ใหม่ ผู้ใช้ไม่ควรทิ้งรวมกับขยะทั่วไป แต่ควรติดต่อศูนย์บริการหรือผู้รับจัดการแบตเตอรี่ที่ได้รับอนุญาต
สรุป: Second-life และรีไซเคิลแบตเตอรี่ ทำให้แบตเตอรี่ใช้ได้คุ้มกว่าเดิม
แบตเตอรี่ EV ที่ถอดออกจากรถยังใช้ต่อเป็น battery storage ได้ ก่อนจะรีไซเคิลแบตเตอรี่เพื่อนำโลหะกลับมาผลิตใหม่ วิธีนี้ช่วยลดต้นทุนระบบกักเก็บพลังงาน และใช้แร่ธาตุได้คุ้มขึ้นตามหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน แต่ยังต้องจัดการเรื่องเซลล์ที่ไม่เท่ากัน ต้นทุนตรวจสอบ และราคาแบตเตอรี่ใหม่ที่ลดลง
บ้านปู คือ ผู้นำด้านพลังงานที่หลากหลาย ดำเนินธุรกิจหลัก 4 กลุ่มธุรกิจ ได้แก่ U.S. Closed-Loop Gas (ก๊าซธรรมชาติครบวงจรในสหรัฐฯ) Next-Gen Mining (เหมืองยุคใหม่) Power+ (ไฟฟ้าและธุรกิจที่เกี่ยวเนื่อง) Future Tech (เทคโนโลยีแห่งอนาคต) ในประเทศไทย อินโดนีเซีย จีน ออสเตรเลีย ลาว มองโกเลีย ญี่ปุ่น สหรัฐอเมริกา และเวียดนาม โดยมุ่งขยายขีดความสามารถด้านพลังงานของโลก ผ่านการสร้างสรรค์โซลูชันพลังงานที่มั่นคงและรับผิดชอบ เพื่อขับเคลื่อนโลกสู่อนาคตที่ดียิ่งกว่าเดิม
ติดตามเรื่องราวที่น่าสนใจเกี่ยวกับพลังงานและความยั่งยืนได้ที่นี่ และทางเพจเฟซบุ๊ก Banpu
ลิงก์อ้างอิง
- ScienceDirect – Economic optimal power management of second-life battery energy storage systems (Journal of Energy Storage, 2568)
- European Parliament – Making batteries more sustainable, more durable and better-performing
- IEA – Recycling of Critical Minerals
- Standards Council of Canada – ANSI/CAN/UL 1974 Standard for Evaluation for Repurposing Batteries
- Banpu – 2Q26 Analyst Meeting Presentation

