ตลาดคาร์บอนและคาร์บอนเครดิต กลไกการเงินที่ช่วยขับเคลื่อนเป้าหมาย Net Zero 

การเปลี่ยนผ่านสู่การใช้ พลังงานหมุนเวียน เป็นปัจจัยหลักที่องค์กรทั่วโลกต้องให้ความสำคัญเพื่อบรรลุเป้าหมาย Net Zero แต่การลงทุนในเทคโนโลยีสีเขียวนั้นต้องอาศัยเงินทุนจำนวนมาก ตลาดคาร์บอนและคาร์บอนเครดิตจึงก้าวเข้ามามีบทบาทในฐานะกลไกทางการเงินที่ช่วยเปลี่ยนความมุ่งมั่นด้านสิ่งแวดล้อมให้กลายเป็นโอกาสทางธุรกิจ 

บทความนี้จะช่วยให้คุณเข้าใจการทำงานของกลไกเหล่านี้ และวิธีที่นำมาใช้เป็นเครื่องมือทางการเงินเพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านสู่ระบบพลังงานที่ยั่งยืน 

ตลาดคาร์บอนและคาร์บอนเครดิต ทำงานอย่างไร 

ตลาดคาร์บอนคือระบบที่อนุญาตให้มีการซื้อขาย “สิทธิ์ในการปล่อยก๊าซเรือนกระจก” หรือ “ใบรับรองการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก” โดยแบ่งเป็น 2 รูปแบบหลัก 

1. ตลาดคาร์บอนแบบบังคับ (Mandatory Market): ดำเนินการตามกฎหมายของรัฐบาลที่กำหนดเพดานการปล่อยก๊าซ (Cap) ของแต่ละอุตสาหกรรม หากบริษัทใดปล่อยต่ำกว่าเพดาน จะสามารถนำสิทธิ์ที่เหลือไปขายให้แก่บริษัทที่ปล่อยเกินได้ (Emission Trading System: ETS) 

1. ตลาดคาร์บอนแบบสมัครใจ (Voluntary Market): เป็นการซื้อขาย “คาร์บอนเครดิต” (Carbon Credit) ที่เกิดจากความสมัครใจขององค์กรที่ต้องการชดเชยการปล่อยก๊าซของตนเอง (Carbon Offset) โดยคาร์บอนเครดิตเกิดจากโครงการลดก๊าซเรือนกระจกที่ผ่านการรับรองมาตรฐานสากล เช่น Gold Standard, Verra หรือ T-VER ของไทย 

คาร์บอนเครดิต 1 เครดิต เท่ากับการลดหรือกักเก็บก๊าซคาร์บอนไดโอไซด์ (หรือก๊าซเรือนกระจกชนิดอื่นเทียบเท่า) ปริมาณ 1 ตัน องค์กรพัฒนาโครงการจะได้รับเครดิตหลังผ่านกระบวนการตรวจสอบ และสามารถนำไปจำหน่ายให้กับองค์กรที่ต้องการชดเชยการปล่อย เพื่อบรรลุเป้าหมายความเป็นกลางทางคาร์บอนหรือ Net Zero 

จากการรวบรวมข้อมูลของ World Bank Group พบว่าปัจจุบันตลาดคาร์บอนแบบบังคับทั่วโลกมีเครื่องมือกำหนดราคาคาร์บอนที่บังคับใช้จริงแล้วกว่า 80 ระบบ ครอบคลุมการปล่อยก๊าซเรือนกระจกกว่า 28% ของโลก และสามารถระดมทุนเข้าสู่งบประมาณสาธารณะได้มากกว่า 1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐต่อเนื่องเป็นปีที่สอง สะท้อนให้เห็นว่าการกำหนดราคาคาร์บอนไม่ใช่แค่นโยบายเชิงสัญลักษณ์ แต่กลายเป็นกลไกการเงินที่มีเม็ดเงินหมุนเวียนจริงในระดับประเทศ 

ความแตกต่างระหว่างคาร์บอนเครดิตและ REC 

หลายองค์กรอาจสับสนระหว่าง คาร์บอนเครดิต กับ ใบรับรองสิทธิ์การผลิตไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียน (Renewable Energy Certificate: REC) เนื่องจากทั้งสองเป็นเครื่องมือเพื่อความยั่งยืน แต่มีวัตถุประสงค์และการใช้งานต่างกันชัดเจน 

คาร์บอนเครดิต วัดผลกระทบจากการลดก๊าซเรือนกระจกในภาพรวม ไม่จำกัดว่าเกิดจากกิจกรรมใด ทั้งการอนุรักษ์ป่า การเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน หรือการจัดการของเสีย โดยเน้นการชดเชยการปล่อยก๊าซสุทธิ (Net Offset) 

REC คือใบรับรองที่ยืนยันว่าไฟฟ้าปริมาณ 1 เมกะวัตต์-ชั่วโมง (MWh) ได้ถูกผลิตขึ้นจากแหล่งพลังงานหมุนเวียนจริง REC ถูกใช้เพื่อยืนยันการใช้ไฟฟ้าสีเขียว (Green Electricity) ในขอบเขตการบริโภคไฟฟ้า (Scope 2) เพื่อให้องค์กรสามารถอ้างสิทธิ์การใช้ไฟฟ้าจาก พลังงานหมุนเวียน 100% ตามมาตรฐานสากล เช่น RE100 

การเลือกใช้เครื่องมือใดขึ้นอยู่กับเป้าหมายขององค์กร โดยสามารถใช้ร่วมกันเพื่อบริหารจัดการคาร์บอนฟุตพริ้นท์ให้ครอบคลุมทุกมิติ 

บทบาทของภาคพลังงานในตลาดคาร์บอน 

ภาคพลังงานคือหนึ่งในแหล่งสร้างคาร์บอนเครดิตที่สำคัญที่สุดของตลาดโลก เพราะการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดสร้างผลลัพธ์การลดก๊าซเรือนกระจกที่วัดผลได้ชัดเจนและตรวจสอบได้ เมื่อโรงไฟฟ้าหรือโรงงานอุตสาหกรรมเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด ปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ลดได้จะถูกคำนวณและรับรองเป็นคาร์บอนเครดิตซึ่งขายได้จริงในตลาด เม็ดเงินที่ได้จากการขายเครดิตจึงไม่ใช่แค่รายได้เสริม แต่กลายเป็นกระแสเงินทุนหมุนเวียน (Revenue Stream) ที่ไหลกลับเข้าสู่การลงทุนขยายกำลังการผลิตพลังงานสะอาดรอบใหม่ สร้างวงจรที่ทำให้การลงทุนด้านความยั่งยืนคุ้มทุนเร็วขึ้นเรื่อยๆ ในระยะยาว 

บ้านปูเป็นหนึ่งในผู้เล่นภาคพลังงานที่ตั้งเป้าลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอย่างน้อยร้อยละ 20 ภายในปี 2573 และมุ่งสู่ Net Zero ภายในปี 2593 ผ่านการขยายพอร์ตพลังงานหมุนเวียนและระบบกักเก็บพลังงานในหลายประเทศ สะท้อนให้เห็นว่าเป้าหมายลดคาร์บอนของภาคธุรกิจพลังงานไม่ใช่แค่ทิศทางนโยบาย แต่เป็นแผนที่มีตัวชี้วัดชัดเจนและตรวจสอบได้ 

การเชื่อมโยงเทคโนโลยี CCUS กับการสร้างคาร์บอนเครดิต 

สำหรับกลุ่มอุตสาหกรรมที่มีความท้าทายเฉพาะด้านการลดการปล่อยก๊าซ (Hard-to-abate sectors) ที่กำลังอยู่ระหว่างเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด เทคโนโลยีการดักจับ การใช้ประโยชน์ และการกักเก็บคาร์บอน (CCUS) คือหนึ่งในกุญแจสำคัญที่ช่วยเร่งกระบวนการนี้ให้เกิดขึ้นได้จริง  

เทคโนโลยี CCUS จะทำหน้าที่ดักจับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากแหล่งกำเนิดโดยตรง ก่อนนำไปอัดลงในโครงสร้างธรณีวิทยาชั้นใต้ดินที่ปลอดภัย หรือนำไปใช้ประโยชน์ในอุตสาหกรรมต่อเนื่อง เช่น การผลิตสารเคมีหรือวัสดุก่อสร้าง โดยปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ที่ถูกกักเก็บอย่างถาวรผ่านเทคโนโลยี CCUS สามารถนำมาคำนวณเป็นคาร์บอนเครดิตคุณภาพสูง (High-quality Carbon Credits) เนื่องจากเป็นการถอนคาร์บอนออกจากชั้นบรรยากาศหรือหยุดยั้งไม่ให้เข้าสู่บรรยากาศอย่างแท้จริง คาร์บอนเครดิตประเภทนี้จึงได้รับความสนใจและมีมูลค่าสูงในตลาดซื้อขายปัจจุบัน 

ในตลาดจริง เครดิตคุณภาพสูงจากเทคโนโลยี CCUS มีราคาสูงกว่าคาร์บอนเครดิตทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ ข้อมูลตลาดล่าสุดระบุว่าคาร์บอนเครดิตแบบหลีกเลี่ยงการปล่อย (Avoidance) ทั่วไปมักซื้อขายกันต่ำกว่า 24 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ขณะที่เครดิตจากเทคโนโลยีดักจับคาร์บอนสามารถซื้อขายได้สูงถึง 170-500 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน สะท้อนว่าตลาดให้มูลค่ากับความถาวรและความน่าเชื่อถือของการกักเก็บคาร์บอนที่พิสูจน์ได้จริง มากกว่าปริมาณเพียงอย่างเดียว 

คำถามที่พบบ่อย (FAQs) 

1 คาร์บอนเครดิต 1 เครดิต มีมูลค่าเท่าไหร่ และขึ้นอยู่กับปัจจัยใดบ้าง? 

• ราคาคาร์บอนเครดิตไม่มีราคาเดียวถาวร ขึ้นอยู่กับประเภทโครงการ (เช่น โครงการป่าไม้ มักราคาสูงกว่าพลังงานหมุนเวียน) มาตรฐานการรับรอง (เช่น Verra, Gold Standard, T-VER) และประโยชน์เกี่ยวเนื่องด้านสังคมและสิ่งแวดล้อม (Co-benefits) ของโครงการ 

2 องค์กรขนาดกลางและขนาดเล็ก (SME) สามารถเข้าร่วมตลาดคาร์บอนได้หรือไม่? 

• เข้าร่วมได้ ทั้งในฐานะผู้ซื้อเครดิตเพื่อลดรอยเท้าคาร์บอนขององค์กร หรือในฐานะผู้พัฒนาโครงการ โดยการรวมกลุ่มทำโครงการขนาดเล็ก (Programmatic approach) เพื่อลดต้นทุนการประเมินและรับรองเครดิต 

3 การซื้อคาร์บอนเครดิตอย่างเดียวเพียงพอต่อการบรรลุเป้าหมาย Net Zero หรือไม่? 

• ไม่เพียงพอ ตามมาตรฐานสากล เช่น SBTi องค์กรต้องมุ่งเน้นการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกภายในกระบวนการดำเนินงานของตนเองให้ได้มากที่สุดก่อน (ไม่น้อยกว่า 90%) ตามเกณฑ์ของ SBTi แล้วจึงใช้คาร์บอนเครดิตชดเชยส่วนที่เหลือที่ไม่สามารถลดได้จริงๆ เท่านั้น 

ตลาดคาร์บอนและคาร์บอนเครดิตไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือทางการเงิน แต่เป็นกลไกสำคัญที่เชื่อมโยงเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อมเข้ากับแรงจูงใจทางเศรษฐกิจ การกำหนดราคาคาร์บอนช่วยเปลี่ยนต้นทุนภายนอกทางสิ่งแวดล้อมให้กลายเป็นตัวเลขทางการบัญชีที่ชัดเจน ส่งผลให้ภาคธุรกิจปรับเปลี่ยนทิศทางการลงทุนไปสู่เทคโนโลยีปล่อยก๊าซต่ำได้อย่างเป็นรูปธรรม 

การพัฒนาตลาดคาร์บอนที่มีมาตรฐาน มีความโปร่งใส และตรวจสอบได้ จะเป็นรากฐานสำคัญที่ช่วยให้ภาคอุตสาหกรรมก้าวสู่เป้าหมาย Net Zero ได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน 

References 

1. องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) – TGO: https://tver.tgo.or.th/about-us/th-overview  

1. International Energy Agency (IEA) – Carbon Capture, Utilisation and Storage: https://www.iea.org/fuels-and-technologies/carbon-capture-utilisation-and-storage 

1. World Bank Group – Carbon Pricing Dashboard: https://carbonpricingdashboard.worldbank.org 

1. Verra — Verified Carbon Standard (VCS): https://verra.org/programs/verified-carbon-standard/  

1. Gold Standard: https://www.goldstandard.org/  

1. Science Based Targets initiative (SBTi) — Net-Zero Standard: https://sciencebasedtargets.org/net-zero  

1. Science Based Targets initiative (SBTi) — Net-Zero Standard https://files.sciencebasedtargets.org/production/files/Net-Zero-Standard.pdf  

1. High-Quality Carbon Credit Prices https://carboncredits.com/high-quality-carbon-credit-prices-hit-record-levels-driven-by-integrity-and-market-shifts/  

1. ICVCM — Core Carbon Principles https://icvcm.org/core-carbon-principles